Trong một thế giới chung

Mỗi bản thể trong đời sống đều mang theo một cấu trúc thời gian, một tầng vật chất và một hệ sinh thái ký ức khác biệt. Ở phạm vi hẹp, mỗi người chính là một cấu phần độc lập tuyệt đối và không có một bản thứ hai được tái thiết hoàn hảo. Nhưng cũng cá nhân đó vừa tồn tại trong một thế giới riêng, vừa tham gia vào những liên hệ rộng lớn hơn, nơi trải nghiệm, nhận thức và giá trị khác biệt đối diện và chuyển hóa lẫn nhau.

Một thế giới chung hỗn độn, nhưng cũng là một thế giới chung hàm chứa trật tự nhất định, tri giác và đầy nhân văn, được nhận thức qua những bình diện khác nhau của xã hội con người. Hay nói cách khác, điều chúng ta xem là sự thật, giá trị hay niềm tin không chỉ phụ thuộc vào đối tượng được nhận thức mà còn gắn với vị trí và hệ quy chiếu của chủ thể nhận thức.

Lịch sử là lăng kính lý giải thế giới hiện tại thông qua những gì đã diễn ra. Tuy vậy, giữa sự kiện và cách sự kiện được ghi nhớ, diễn giải hay lan tỏa luôn tồn tại một khoảng cách nhất định. Đồng thời, lịch sử cũng không ngừng được xem xét lại từ chứng tích, tư liệu và góc tiếp cận mới, mở hướng cho quá vãng tiếp tục hiện diện ở thì hiện tại, góp phần định hình cách cá nhân và cộng đồng hiểu về chính mình.

Văn hóa là khía cạnh cho thấy quá trình tích lũy bền bỉ qua nhiều thế hệ. Nhờ văn hóa, con người nhận diện thế giới và gắn kết thành những cộng đồng. Văn hóa tồn tại như một nền tảng lưu giữ căn tính trong khi hệ thống này liên tục được diễn giải, du nhập và tiếp biến khi đối diện với điều kiện sống mới.

Cũng suy tư về nguồn gốc, niềm tin tôn giáo mở ra hệ quy chiếu về ý nghĩa và giới hạn của sự hiện hữu. Với hệ thống biểu tượng, triết thuyết và quan niệm đạo đức, yếu tố này gắn kết các cá nhân với nhau và hướng đến những điều tốt đẹp bất kể mỗi truyền thống mang theo những cách lý giải riêng về thế giới.

Ba trục thành tố này liên tục va đập vào nhau như cách mỗi cá nhân có với nhau vô vàn sợi kết nối và là ba trục nội dung được soi xét chính ở phạm vi triển lãm “Trong một thế giới chung”.

Cụ thể, tiếp nối suy tư khởi phát từ đầu thập niên 2000, Lê Quý Tông (sn. 1977) bền bỉ phát triển ngôn ngữ sáng tác với những vùng xám cho phép lịch sử và số phận con người được nhìn nhận từ nhiều góc độ mà không nhất thiết quy về một kết luận duy nhất. Cấu trúc tự sự đa điểm ấy cũng hình thành trong các tác phẩm của Nguyễn Hồng Đức (sn. 1980) qua mạng lưới hình ảnh đồng hiện nhiều thế giới riêng trong một chỉnh thể rộng lớn chung. Mặt khác, nương vào chất liệu văn hóa với những tiếp biến trong tư duy đương thời, những lớp sơn mài của Nguyễn Thế Hùng (sn. 1981) hiện diện như phép ẩn dụ của sự bồi tụ và tích lũy truyền đời.

Trong khi đó, cùng làm việc với lụa và những quan niệm liên quan đến Phật giáo, thực hành của Trần Hoàng Sơn (sn. 1972) và Đoàn Văn Tới (sn. 1989) rẽ theo hai hướng. Một bên, họa sĩ Trần Hoàng Sơn dụng lối vẽ truyền thống để kết nối hình tượng tôn giáo với đời sống hiện đại và tương giao giữa con người - thiên nhiên. Đoàn Văn Tới, ở bên còn lại, thông qua cách sắp đặt lụa mang tính ý niệm đã trở thành đặc trưng của anh trong những năm gần đây, đưa tới một cuộc suy xét về hai thái cực động - tĩnh và bản chất của vạn vật.

Khi những quan niệm về lịch sử, văn hóa và niềm tin cùng hiện diện thông qua phương thức tạo hình độc lập của năm tác giả, thông điệp của triển lãm không nằm ở một bản tường trình đúng sai, hay một tuyên ngôn về cách sống. Thay vào đó, những điểm nhìn riêng biệt cùng tồn tại, giao thoa và soi chiếu giữa một thực tại vốn luôn phức hợp và liên đới tới nhau. Trong tiến trình ấy, nghệ thuật không chỉ cung cấp hình ảnh để diễn đạt những quan niệm có sẵn, mà còn tạo ra những phương thức tiếp cận riêng, qua đó các vấn đề về lịch sử, văn hóa và niềm tin hiện hữu được cảm nhận, diễn giải và đặt lại trong những tương quan mới.